Η πρώτη εφαρμογή του εργαλείου επαλήθευσης που σας παρουσιάζουμε μάς έδωσε ένα πολύ καθαρό συμπέρασμα: ο Απρίλιος 2026 στην Ελλάδα δεν παρουσίασε μεγάλες θερμοκρασιακές αποκλίσεις από τις κανονικές τιμές, αλλά υετικά ήταν ένας μήνας με βροχοπτώσεις πολύ πάνω από τα κανονικά επίπεδα σε μεγάλο μέρος της χώρας. Το συμπέρασμα αυτό βασίζεται σε υπολογισμό ανωμαλιών από τα δεδομένα ERA5 του Copernicus Climate Data Store. Το ERA5 είναι η πέμπτη γενιά αναλύσεων του ECMWF για το παγκόσμιο κλίμα και τον καιρό και παρέχει δεδομένα από το 1940 έως σήμερα· στα μηνιαία δεδομένα επιφανείας περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η θερμοκρασία 2 μέτρων και ο ολικός υετός. Για να απαντήσουμε στο ερώτημα «τι πραγματικά συνέβη τον Απρίλιο του 2026», χρησιμοποιήσαμε τα μηνιαία δεδομένα ERA5 για την Ελλάδα και τα συγκρίναμε με τη μέση κλιματολογική εικόνα της περιόδου 1991–2020. Για διδακτικούς λόγους στο μεταπτυχιακό του ΔΠΘ , αναδείξαμε τη διαδικασία,  όπου κατεβάσαμε από το Copernicus CDS τα δεδομένα για τον Απρίλιο 2026, και στη συνέχεια όλα τα αντίστοιχα μηνιαία πεδία των Απριλίων από το 1991 έως το 2020. Οι μεταβλητές που χρησιμοποιήθηκαν ήταν η θερμοκρασία στα 2 μέτρα και ο ολικός υετός. Στη συνέχεια μετατρέψαμε τη θερμοκρασία από Kelvin σε βαθμούς Κελσίου και τον υετό σε χιλιοστά ανά μήνα. Ακολούθως υπολογίστηκε η μέση κλιματολογική τιμή του Απριλίου για την περίοδο 1991–2020, ένα πεδίο ιδιαίτερα χρήσιμο για την επικοινωνία προς όλους , γιατί δείχνει άμεσα αν ένας μήνας κινήθηκε στο 80%, στο 120% ή στο 180% του κανονικού υετού.

Τι έδειξε ο χάρτης θερμοκρασίας

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ο χάρτης ανωμαλίας θερμοκρασίας 2 μέτρων δείχνει ότι ο Απρίλιος 2026 κινήθηκε κοντά στις κανονικές τιμές στο μεγαλύτερο μέρος της Ελλάδας.

Υπήρξαν περιοχές με ελαφρώς θετική απόκλιση, κυρίως προς τα δυτικά, αλλά γενικά οι αποκλίσεις δεν ήταν μεγάλες. Στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας η εικόνα ήταν ουδέτερη έως ελαφρώς θερμή. Αυτό μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι θερμοκρασιακά ο μήνας δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ακραίος και με απλά λόγια:

Ο Απρίλιος 2026 δεν ήταν μήνας με έντονη θερμή ή ψυχρή απόκλιση για την Ελλάδα. Οι θερμοκρασίες κυμάνθηκαν γενικά κοντά στα κανονικά επίπεδα, με μικρές κατά τόπους θετικές αποκλίσεις. Αυτό είναι σημαντικό, γιατί δείχνει ότι μια ενδεχόμενη αίσθηση «ασυνήθιστου» καιρού τον Απρίλιο δεν προήλθε τόσο από τη θερμοκρασία, όσο από τη βροχόπτωση.

Τι έδειξε ο χάρτης ανωμαλίας υετού

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ο χάρτης ανωμαλίας υετού δίνει πολύ πιο έντονο σήμα. Σε μεγάλο μέρος της χώρας, και ιδιαίτερα στη βόρεια, κεντρική και ανατολική Ελλάδα, ο Απρίλιος 2026 εμφανίζεται σαφώς υγρότερος από το κανονικό. Οι θετικές αποκλίσεις φτάνουν σε αρκετές περιοχές σε δεκάδες χιλιοστά πάνω από τη μέση τιμή της περιόδου 1991–2020. Η χωρική εικόνα δείχνει ότι δεν πρόκειται για ένα μεμονωμένο τοπικό επεισόδιο, αλλά για ευρύτερο υετικό πλεόνασμα που επηρέασε σημαντικό μέρος της χώρας.

Άρα το βασικό υετικό συμπέρασμα είναι:

Ο Απρίλιος 2026 ήταν σαφώς υγρότερος από τον μέσο Απρίλιο της κλιματολογικής περιόδου 1991–2020, με τις μεγαλύτερες θετικές αποκλίσεις να εντοπίζονται κυρίως στη βόρεια και κεντρική Ελλάδα.

Τι έδειξε ο χάρτης ποσοστού κανονικού υετού

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ο τρίτος χάρτης, ο υετός ως ποσοστό του κανονικού, είναι ίσως ο πιο εύληπτος. Σε πολλές περιοχές της χώρας ο υετός ξεπέρασε το 150% του κανονικού, ενώ σε επιμέρους ζώνες φαίνεται να πλησίασε ή και να ξεπέρασε το 180%.

Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι σε αρκετές περιοχές δεν μιλάμε απλώς για έναν «βροχερό» Απρίλιο, αλλά για μήνα με βροχοπτώσεις πολύ πάνω από τη συνήθη κλιματολογική συμπεριφορά. Με απλά λόγια:

Εκεί όπου ο χάρτης δείχνει 150%, έπεσε περίπου μιάμιση φορά ο κανονικός υετός του Απριλίου. Εκεί όπου πλησιάζει το 180% ή περισσότερο, ο υετός ήταν σχεδόν διπλάσιος από τον μέσο όρο της περιόδου 1991–2020.

Αυτό εξηγεί γιατί ο Απρίλιος 2026 καταγράφεται, με βάση τα δεδομένα ERA5, ως μήνας με ιδιαίτερα αυξημένες βροχοπτώσεις, έστω κι αν θερμοκρασιακά δεν παρουσίασε αντίστοιχα ακραίο χαρακτήρα.

Tο συνολικό συμπέρασμα από τα δεδομένα Copernicus

Η ανάλυση των δεδομένων ERA5/Copernicus μάς οδηγεί σε μια διπλή διαπίστωση: Πρώτον, οι θερμοκρασίες του Απριλίου 2026 στην Ελλάδα δεν απείχαν σημαντικά από τις κανονικές τιμές της περιόδου 1991–2020. Υπήρξαν μικρές θετικές και τοπικά ουδέτερες ή ελαφρώς αρνητικές αποκλίσεις, αλλά όχι εικόνα γενικευμένου θερμού ή ψυχρού ακραίου μήνα. Δεύτερον, οι βροχοπτώσεις ήταν πολύ αυξημένες. Σε μεγάλο μέρος της χώρας ο υετός ξεπέρασε αισθητά τα κανονικά επίπεδα, γεγονός που καθιστά τον Απρίλιο 2026 περισσότερο αξιοσημείωτο ως προς τη βροχή παρά ως προς τη θερμοκρασία. Άρα η φράση που συνοψίζει την ανάλυση είναι: Ο Απρίλιος 2026 ήταν θερμοκρασιακά κοντά στα κανονικά, αλλά υετικά πολύ πάνω από τα κανονικά για σημαντικό μέρος της Ελλάδας.

Τι έλεγαν οι μηνιαίες προγνώσεις ECMWF από τον Μάρτιο

Στο επόμενο βήμα εξετάσαμε την προγνωστική πληροφορία του ECMWF που είχε εκδοθεί από τον Μάρτιο για τον Απρίλιο. Εδώ δεν εξετάζουμε την ημερήσια πρόγνωση, αλλά τη μηνιαία ή εποχική/υποεποχική τάση, δηλαδή την πρόγνωση αποκλίσεων σε σχέση με το κανονικό. Το ECMWF διαθέτει τόσο εποχικές προγνώσεις όσο και υποεποχικές/extended-range προγνώσεις. Οι εποχικές προγνώσεις παράγονται κάθε μήνα και εκτείνονται αρκετούς μήνες μπροστά, ενώ οι υποεποχικές, γνωστές και ως extended-range ή monthly forecasts, φτάνουν έως περίπου 46 ημέρες και εστιάζουν κυρίως σε εβδομαδιαίες μέσες αποκλίσεις από την κλιματολογία και αναφερθήκαμε πρόσφατα σε αυτές με σχετικό άρθρο (μόνο όμως για τις 2 επόμενες εβδομάδες) .

Από τους χάρτες σύγκρισης που δημιουργήσαμε, φαίνεται ότι η πρόγνωση θερμοκρασίας του ECMWF για τον Απρίλιο ήταν αρκετά επιτυχής. Το μοντέλο δεν έδειχνε κάποια ακραία θερμή απόκλιση στην Ελλάδα, και αυτό συμφωνεί με το τελικό αποτέλεσμα του ERA5. Η πραγματική θερμοκρασιακή εικόνα του μήνα ήταν πράγματι κοντά στο κανονικό, με ήπιες αποκλίσεις. Άρα για τη θερμοκρασία μπορούμε να πούμε: Η μηνιαία πρόγνωση του ECMWF από τον Μάρτιο απέδωσε ικανοποιητικά τη θερμοκρασιακή εικόνα του Απριλίου. Δεν οδήγησε σε υπερβολική εκτίμηση ακραίας θερμής ή ψυχρής απόκλισης και, σε γενικές γραμμές, αποτύπωσε σωστά ότι ο μήνας θα κινηθεί κοντά στα κανονικά επίπεδα.

Η εικόνα στον υετό: σωστό σήμα, αλλά υπερεκτίμηση

Στον υετό η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Τα δεδομένα ERA5 έδειξαν ότι ο Απρίλιος ήταν πράγματι πολύ υγρός σε σημαντικό μέρος της Ελλάδας. Άρα, ως προς το πρόσημο, η ιδέα ενός υγρότερου μήνα δεν ήταν λανθασμένη.

Ωστόσο, οι χάρτες σύγκρισης δείχνουν ότι η μηνιαία πρόγνωση υετού του ECMWF από τον Μάρτιο ήταν υπερεκτιμημένη σε αρκετές περιοχές. Δηλαδή το μοντέλο συνέλαβε την τάση για αυξημένες βροχές, αλλά σε τμήματα της χώρας φάνηκε να δίνει μεγαλύτερη ένταση από αυτή που τελικά αποτυπώθηκε στο ERA5.

Αυτό είναι ένα πολύ χρήσιμο συμπέρασμα. Το ECMWF έδειξε σωστά ότι ο Απρίλιος θα είχε αυξημένη υετική δραστηριότητα, αλλά σε αρκετές περιοχές υπερεκτίμησε την ποσότητα του υετού. Αυτό είναι σύνηθες στις μηνιαίες και εποχικές προγνώσεις: η πρόγνωση μπορεί να είναι χρήσιμη ως ένδειξη τάσης, αλλά δεν πρέπει να διαβάζεται ως ακριβής πρόβλεψη ποσότητας σε τοπική κλίμακα.

Γιατί η επαλήθευση είναι απαραίτητη

Η αξία αυτής της εργασίας δεν βρίσκεται μόνο στο συμπέρασμα για τον Απρίλιο 2026. Βρίσκεται κυρίως στη μεθοδολογία. Οι μηνιαίες και εποχικές προγνώσεις δεν πρέπει να κρίνονται εκ των υστέρων με γενικές εντυπώσεις. Πρέπει να επαληθεύονται με αντικειμενικά δεδομένα. Η διαδικασία που ακολουθήσαμε επιτρέπει να διαχωρίσουμε τρία διαφορετικά πράγματα: 1. Πέτυχε το μοντέλο το πρόσημο της απόκλισης; 2. Πέτυχε την ένταση της απόκλισης; 3. Πέτυχε τη χωρική κατανομή της απόκλισης; Ένα μοντέλο μπορεί να πετύχει το πρώτο αλλά όχι το δεύτερο. Μπορεί, για παράδειγμα, να προβλέψει σωστά ότι ο μήνας θα είναι υγρότερος από το κανονικό, αλλά να υπερεκτιμήσει την ένταση του υετού. Αυτό ακριβώς φαίνεται να συνέβη εδώ με τον υετό. Αντίστοιχα, στη θερμοκρασία, η πρόγνωση φαίνεται πιο επιτυχημένη, γιατί τόσο το προγνωστικό σήμα όσο και η τελική ανάλυση δείχνουν μήνα χωρίς μεγάλες θερμοκρασιακές αποκλίσεις.

Τι προσφέρει η πρόσβαση στο MARS

Το επόμενο βήμα είναι να περάσουμε από την οπτική/χαρτογραφική σύγκριση σε πλήρη αριθμητική επαλήθευση. Εκεί η πρόσβαση στο MARS του ECMWF είναι κρίσιμη. Το MARS, δηλαδή το Meteorological Archival and Retrieval System, είναι το αρχειακό σύστημα του ECMWF και επιτρέπει την αναζήτηση και ανάκτηση μετεωρολογικών δεδομένων σε μορφή GRIB ή NetCDF. Με πρόσβαση στο MARS θα μπορούσαμε να ανακτήσουμε τα πραγματικά αριθμητικά πεδία των προγνώσεων του ECMWF, όχι μόνο εικόνες ή έτοιμους χάρτες. Ειδικά για τις extended-range προγνώσεις, η δυνατότητα εβδομαδιαίας επαλήθευσης είναι εξαιρετικά σημαντική. Ένας μήνας μπορεί να φαίνεται «κοντά στο κανονικό» κατά μέσο όρο, ενώ στην πραγματικότητα να αποτελείται από δύο διαφορετικές φάσεις: μία ψυχρή και βροχερή εβδομάδα και μία θερμή και ξηρή εβδομάδα. Η εβδομαδιαία επαλήθευση επιτρέπει να δούμε αν το μοντέλο πέτυχε όχι μόνο το γενικό σήμα, αλλά και τον χρονισμό. Εάν η ΕΜΥ χορηγήσει ή διευκολύνει την άδεια χρήσης της υπηρεσίας MARS για τέτοιου τύπου αναλύσεις, τότε η ελληνική επιστημονική κοινότητα μπορεί πράγματι να πάει ένα βήμα μπροστά. Μέχρι σήμερα, πολλές φορές η συζήτηση για τις μακροπρόθεσμες τάσεις βασίζεται σε εικόνες, αποσπασματικούς χάρτες ή γενικές εκτιμήσεις. Με οργανωμένη πρόσβαση στα αριθμητικά δεδομένα, μπορεί να δημιουργηθεί ένα αξιόπιστο σύστημα επαλήθευσης για την Ελλάδα. Ένα τέτοιο σύστημα θα επέτρεπε τακτική αξιολόγηση των μηνιαίων και εβδομαδιαίων προγνώσεων, σύγκριση ECMWF, CFSv2 και άλλων συστημάτων, παρακολούθηση της αξιοπιστίας ανά εποχή, ειδική αξιολόγηση για θερμοκρασία, υετό, ανέμους και πίεση και τέλος τεκμηριωμένη ενημέρωση φορέων, πολιτείας και κοινού. Το ECMWF παρέχει διαφορετικές οδούς πρόσβασης σε δεδομένα και προϊόντα, ενώ οι εγγεγραμμένοι χρήστες μπορούν να ανακτούν δεδομένα μέσω MARS ή μέσω του Climate Data Store, ανάλογα με το είδος του προϊόντος και τα δικαιώματα πρόσβασης.

Τι δείχνει τελικά η πρώτη άσκηση επαλήθευσης

Η πρώτη αυτή εφαρμογή μάς έδωσε τρία καθαρά συμπεράσματα. Πρώτον, τα δεδομένα Copernicus/ERA5 δείχνουν ότι ο Απρίλιος 2026 στην Ελλάδα ήταν θερμοκρασιακά κοντά στα κανονικά. Δεν υπήρξε ισχυρή απόκλιση που να δικαιολογεί χαρακτηρισμούς περί ιδιαίτερα θερμού ή ψυχρού μήνα σε εθνική κλίμακα.Δεύτερον, ο ίδιος μήνας ήταν υετικά πολύ πάνω από τα κανονικά. Οι βροχοπτώσεις σε πολλές περιοχές ξεπέρασαν αισθητά τον μέσο όρο της περιόδου 1991–2020, με τιμές που σε αρκετές ζώνες πλησίασαν ή υπερέβησαν το 150% του κανονικού. Τρίτον, οι μηνιαίες προγνώσεις του ECMWF από τον Μάρτιο φαίνεται ότι τα πήγαν πολύ καλά στη θερμοκρασία, καθώς δεν υπερέβαλαν ως προς τη θερμή ή ψυχρή απόκλιση. Στον υετό, όμως, παρότι συνέλαβαν το υγρό σήμα, παρουσίασαν τάση υπερεκτίμησης της ποσότητας σε αρκετές περιοχές.

Η ουσία αυτής της προσπάθειας είναι να περάσουμε από τη γενική εντύπωση στην τεκμηριωμένη αξιολόγηση. Οι μηνιαίες προγνώσεις δεν πρέπει ούτε να απορρίπτονται ούτε να υιοθετούνται άκριτα. Πρέπει να επαληθεύονται. Ο Απρίλιος 2026 είναι ένα καλό παράδειγμα: θερμοκρασιακά ήταν ένας μάλλον κανονικός μήνας, ενώ υετικά ήταν πολύ αυξημένος. Το ECMWF απέδωσε καλά τη θερμοκρασιακή εικόνα, αλλά στον υετό υπερέβαλε σε ένταση. Αυτό είναι ένα χρήσιμο και επιστημονικά τίμιο συμπέρασμα. Και αυτό ακριβώς είναι το ζητούμενο: όχι να αποδειχθεί ότι ένα μοντέλο «πέτυχε» ή «απέτυχε» γενικά, αλλά να μάθουμε πού πέτυχε, πού αστόχησε και γιατί. Με συστηματική πρόσβαση στα δεδομένα MARS και με τα εργαλεία επαλήθευσης που ξεκινήσαμε να αναπτύσσουμε, μπορεί να δημιουργηθεί για την Ελλάδα μια αξιόπιστη βάση αξιολόγησης των μηνιαίων και εβδομαδιαίων προγνώσεων. Αυτό θα βοηθήσει τόσο την επιστημονική κοινότητα όσο και την επιχειρησιακή μετεωρολογία, τη γεωργία, τη διαχείριση υδάτων, την πολιτική προστασία και την υπεύθυνη ενημέρωση του κοινού.

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect