Στις αρχές Αυγούστου είχαμε δει πώς οι βροχές της 24ης Ιουλίου άφησαν ένα σαφές αποτύπωμα στο ριζόστρωμα αρκετών περιοχών της χώρας. Τότε, ο Κανονικοποιημένος Δείκτης Υγρασίας Εδάφους – SSMI έδειχνε ότι το νερό δεν είχε μείνει μόνο στην επιφάνεια, αλλά είχε διεισδύσει βαθύτερα, μέχρι το ριζόστρωμα 0–100 cm, δημιουργώντας μια πραγματική «υδατική μνήμη» του επεισοδίου. Η νέα εικόνα αφορά το δεκαήμερο 22 έως 31 Αυγούστου 2026, δηλαδή το χρονικό διάστημα που κλιματικά βρίσκεται μέσα στο πιο ξηρό τμήμα του ελληνικού καλοκαιριού. ;VW Αυτό κάνει τον χάρτη ακόμη πιο ενδιαφέροντα καθώς δεν εξετάζουμε πλέον τις άμεσες συνέπειες μιας πρόσφατης βροχής, αλλά την κατάσταση του εδαφικού αποθέματος νερού στο τέλος μιας μακράς θερμής και ξηρής περιόδου.
Ο SSMI, ή Standardized Soil Moisture Index, δεν δείχνει απλώς πόσο νερό υπάρχει στο έδαφος. Δείχνει πόσο διαφορετική είναι η τρέχουσα κατάσταση από τη φυσιολογική για την ίδια εποχή, με βάση την περίοδο αναφοράς 1991–2020. Τιμές κοντά στο μηδέν σημαίνουν περίπου φυσιολογικές συνθήκες. Θετικές τιμές δείχνουν υγρότερο έδαφος από το αναμενόμενο, ενώ αρνητικές τιμές δείχνουν ξηρότερο. Τιμές κάτω από -2 αντιστοιχούν σε έντονο έλλειμμα εδαφικής υγρασίας, ενώ τιμές πάνω από +2 δηλώνουν ισχυρά θετική απόκλιση. Στον συγκεκριμένο χάρτη εξετάζεται το ριζόστρωμα 0–100 cm. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, γιατί η επιφανειακή υγρασία μπορεί να μεταβληθεί πολύ γρήγορα από μια πρόσκαιρη βροχή ή από την έντονη εξάτμιση. Αντίθετα, το σήμα στο 0–100 cm αποτυπώνει περισσότερο τη διαθέσιμη υδατική αποθήκη για τη βλάστηση και την πραγματική υδρολογική κατάσταση του εδάφους.
Η ΕΙΚΟΝΑ ΣΤΑ ΤΕΛΗ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
Ο νέος χάρτης παρουσιάζει μια πολύ διαφορετική εικόνα σε σχέση με εκείνη των αρχών Αυγούστου. Το γενικό μοτίβο είναι περισσότερο ξηρό, όπως θα περίμενε κανείς στο τέλος του καλοκαιριού, αλλά με σημαντικές χωρικές διαφοροποιήσεις.Στη δυτική και βορειοδυτική Ελλάδα εμφανίζονται εκτεταμένες αρνητικές τιμές. Τμήματα της Ηπείρου, της δυτικής Μακεδονίας και γειτονικών περιοχών είναι αισθητά ξηρότερα από τα κανονικά για την εποχή. Σε ορισμένες ζώνες οι τιμές πλησιάζουν ή υπερβαίνουν το -2, ένδειξη ουσιαστικού ελλείμματος εδαφικής υγρασίας.Αντίθετα, η κεντρική Μακεδονία διατηρεί τοπικά θετικές αποκλίσεις, ενώ σε τμήματα της Θεσσαλίας και της Στερεάς Ελλάδας η εικόνα είναι περισσότερο κοντά στα κανονικά ή ελαφρά υγρότερη. Η Πελοπόννησος παρουσιάζει πλέον πολύ πιο εξασθενημένο θετικό σήμα σε σχέση με τις αρχές Αυγούστου. Αυτό είναι απολύτως συμβατό με τη φυσιολογική θερινή απώλεια υγρασίας μέσω εξατμισοδιαπνοής, αλλά και με την απουσία εκτεταμένων νέων βροχοπτώσεων που θα μπορούσαν να ανανεώσουν το βαθύτερο εδαφικό απόθεμα.
Η Κρήτη εμφανίζει κυρίως ουδέτερη έως ελαφρώς μεταβλητή εικόνα, με τοπικές θετικές και αρνητικές αποκλίσεις, χωρίς όμως κάποιο εκτεταμένο ακραίο σήμα.
ΤΙ ΜΑΣ ΛΕΕΙ ΑΥΤΗ Η ΕΙΚΟΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΞΗΡΑΣΙΑ
Εδώ χρειάζεται μια βασική διάκριση: ο SSMI είναι δείκτης εδαφικής υγρασίας, όχι άμεσος δείκτης μετεωρολογικής ή υδρολογικής ξηρασίας. Ωστόσο αποτελεί εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο για να δούμε αν η έλλειψη βροχής και οι υψηλές θερμοκρασίες έχουν ήδη μεταφραστεί σε πραγματικό έλλειμμα νερού μέσα στο έδαφος. Όταν οι αρνητικές τιμές επιμένουν στο ριζόστρωμα 0–100 cm, τότε μιλάμε πλέον για ουσιαστικό stress του εδαφικού συστήματος. Αυτό μπορεί να επηρεάσει τη βλάστηση, τις καλλιέργειες και τη γενικότερη ανθεκτικότητα του οικοσυστήματος απέναντι σε παρατεταμένες θερμές και ξηρές συνθήκες. Στο τέλος Αυγούστου, λοιπόν, ο χάρτης δείχνει ότι η χώρα έχει εισέλθει βαθύτερα στη θερινή ξηρή περίοδο. Το σημαντικό είναι ότι αυτή η ξήρανση δεν είναι ομοιόμορφη. Άλλες περιοχές έχουν χάσει μεγάλο μέρος του εδαφικού αποθέματος νερού, ενώ άλλες διατηρούν ακόμη ουδέτερες ή θετικές αποκλίσεις.
ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ & ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΙΝΔΥΝΟ ΠΥΡΚΑΓΙΑΣ
Για τη γεωργία, οι αρνητικές τιμές SSMI σημαίνουν αυξημένο κίνδυνο υδατικού stress, ιδίως σε καλλιέργειες με αυξημένες ανάγκες ή σε εδάφη με χαμηλή ικανότητα συγκράτησης νερού. Δεν σημαίνει όμως αυτομάτως ότι μία περιοχή χρειάζεται περισσότερο πότισμα μόνο και μόνο επειδή ο δείκτης είναι αρνητικός. Η πραγματική ανάγκη εξαρτάται από το είδος της καλλιέργειας, το στάδιο ανάπτυξης, το έδαφος, την εξατμισοδιαπνοή και την πραγματική υγρασία στο πεδίο. Αυτή η προσεκτική ερμηνεία είναι ίδια με εκείνη που είχαμε επισημάνει και στην προηγούμενη ανάλυση.
Η σχέση με τον πυρομετεωρολογικό κίνδυνο είναι έμμεση αλλά σημαντική. Ένα ξηρό ριζόστρωμα υποδηλώνει αυξημένο οικοσυστημικό stress και μικρότερο διαθέσιμο νερό για τη ζωντανή βλάστηση. Αυτό μπορεί να επιβαρύνει τη συνολική ευφλεκτότητα του τοπίου.
Ωστόσο, όπως είχαμε τονίσει και στο προηγούμενο άρθρο, ο SSMI δεν είναι δείκτης άμεσης αναφλεξιμότητας. Η λεπτή νεκρή καύσιμη ύλη μπορεί να στεγνώσει μέσα σε λίγες ώρες ή ημέρες, ανεξάρτητα από το τι συμβαίνει βαθύτερα στο έδαφος. Ο άμεσος κίνδυνος πυρκαγιάς εξακολουθεί να εξαρτάται κυρίως από τον άνεμο, τη θερμοκρασία, τη σχετική υγρασία και την κατάσταση της επιφανειακής καύσιμης ύλης.
ΑΠΟ ΤΗΝ «ΥΔΑΤΙΚΗ ΜΝΗΜΗ» ΤΟΥ ΙΟΥΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΙΝΗ ΕΞΑΝΤΛΗΣΗ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
Η σύγκριση με την προηγούμενη εικόνα έχει ίσως τη μεγαλύτερη αξία. Στις αρχές Αυγούστου, μετά τις βροχές της 24ης Ιουλίου, βλέπαμε μια χώρα με αρκετές περιοχές που διατηρούσαν ισχυρό θετικό αποτύπωμα στο ριζόστρωμα. Στα τέλη Αυγούστου, αυτή η «μνήμη» έχει σε μεγάλο βαθμό εξασθενήσει.
Αυτό είναι μια πολύ καθαρή απεικόνιση της λειτουργίας του καλοκαιρινού υδρολογικού κύκλου στην Ελλάδα. Το έδαφος μπορεί να αποθηκεύσει σημαντική ποσότητα νερού μετά από ένα έντονο επεισόδιο βροχής, αλλά η επίδραση αυτή δεν είναι μόνιμη. Η συνεχής εξατμισοδιαπνοή, η απουσία νέων βροχών και η παρατεταμένη θερμή περίοδος οδηγούν σταδιακά σε εξάντληση του αποθέματος.
ΤΟ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ
Ο SSMI στα τέλη Αυγούστου 2026 επιβεβαιώνει ότι η χώρα βρίσκεται πλέον βαθιά μέσα στη φυσιολογική θερινή ξηρή περίοδο, αλλά όχι με ομοιόμορφο τρόπο. Η δυτική και βορειοδυτική Ελλάδα εμφανίζει το σαφέστερο έλλειμμα εδαφικής υγρασίας, ενώ άλλες περιοχές παραμένουν κοντά στα κανονικά ή τοπικά ακόμη και υγρότερες.Το σημαντικότερο συμπέρασμα είναι ότι ο δείκτης μάς επιτρέπει να βλέπουμε όχι μόνο αν «έβρεξε» ή αν «δεν έβρεξε», αλλά αν το έδαφος εξακολουθεί να διαθέτει ουσιαστικό υδατικό απόθεμα και πόσο ασυνήθιστη είναι αυτή η κατάσταση για την εποχή.
Και ακριβώς γι’ αυτό ο SSMI αποτελεί ένα από τα πιο χρήσιμα εργαλεία για να παρακολουθούμε τη μετάβαση από μια πρόσκαιρη βελτίωση της υγρασίας μετά από βροχές, στη βαθύτερη θερινή ξήρανση του εδάφους που χαρακτηρίζει το τέλος του ελληνικού καλοκαιριού.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Πρώην Υποδιοικητής ΕΜΥ και Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect
© Το κείμενο διατίθεται με άδεια CC BY-ND 4.0. Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά στην πηγή και χωρίς τροποποίηση του περιεχομένου.
